همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

صفحه اصلی / اولین همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

تحلیل محتو (کمی، کیفی یا تلفیقی) و (تکنیک یا روش پژوهش): یک مرور روایتی نظام مند

نویسندگان :

سیف الله فضل اللهی قمشی¹ زهره کلائی²

1- دانشگاه غیرانتفاعی طلوع مهر قم 2- دانشگاه غیرانتفاعی طلوع مهر قم

کلمات کلیدی :

تحلیل محتوا،کیفی،کمی،روش،تکنیک

چکیده :

برای دستیابی به توسعه در آموزش، پژوهش و تحقیق سنگ بنای اولیه به شمار می رود؛ از این رو مطالعه روش‌های پژوهشی برای شناخت علمی و بهبود کیفیت پژوهش اهمیت دارد. تحلیل محتوا یکی از مهمترین انواع پژوهش است که علی رغم کاربردهای گوناگون آن هنوز تعریف روشنی از آن در زمینه روش تحقیق یا تکنیک بودن و همین طور در زمینه کمی، کیفی یا تلفیقی بودن آن ارائه نشده است. در این نوشتار سعی بر آن است با استفاده از نظر صاحب نظران به این موضوع پرداخته شود. این مطالعه مروری، روایتی نظام‌مند است. به منظور انجام این مطالعه با استفاده از کتب و جستجو در پایگاه‌های خارجی و داخلی جستجو شد. روش تحلیل محتوا، بین دو قطب عینی و ذهنی قرار می‌گیرد. به بیان دیگر، رویکرد تلفیقی تحلیل محتوا، امروزه می‌تواند کاربردی‌تر (از کمی‌گرایی یا کیفی‌گرایی صرف در تحلیل محتوا) باشد. همچنین بر اساس یافته‌های پژوهش، روش‌های خاصی برای انجام پژوهش تحلیل محتوا وجود دارد که آن را از سایر روش‌های تحقیق متمایز می کند. اختلاف‌نظر در بین صاحب‌نظران در خصوص روش پژوهش یا تکنیک بودن تحلیل محتوا به تاریخچه و سیر تکاملی آن مربوط می‌شود، به بیانی دیگر انعطاف‌پذیری بسیار بالایی که برای تحقیق در روش تحلیل محتوا وجود دارد، مرهون تغییراتی است که این روش در طول زمان پذیرفته است. در مجموع می‌توان گفت تحلیل محتوا به عنوان یک روش علمی مستقل است که از ابتدا تا انتهای تحقیق با پژوهشگر می‌باشد که هم به تنهایی و هم همراه با فرایندهای کیفی دیگر در راستای رسیدن به الگو یا چارچوبی مفهومی، توصیف و تلخیص داده‌ها، استنباط از آنها و تدوین نظریه به کار رود.