همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

صفحه اصلی / اولین همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

تحلیل محتوای کتاب هدیه های آسمانی به لحاظ پرداختن به آثار اجتماعی دین در پایه چهارم ابتدائی

نویسندگان :

مجیده محمدیان¹

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد امیدیه

کلمات کلیدی :

آموزش دینی،آثار اجتماعی دین،تحلیل محتوا،هدیه‌های آسمانی،دوره ابتدایی،آنتروپی شانون

چکیده :

چکیده: پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توجه به آثار اجتماعی دین در محتوای کتاب‌های هدیه‌های آسمانی پایه‌های چهارم ابتدایی انجام شد. روش تحقیق توصیفی از نوع تحلیل محتوا با رویکرد آمیخته (کمّی و کیفی) بود. جامعه آماری شامل تمامی کتاب‌های هدیه‌های آسمانی پایه چهارم در سال تحصیلی 1404–1403 و 12 نفر از متخصصان علوم تربیتی و آموزش دینی با حداقل پنج سال تجربه تدریس یا تألیف بود که با روش هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها سیاهه تحلیل محتوای محقق‌ساخته بر اساس مؤلفه‌هایی چون احترام به والدین، همکاری و مشارکت اجتماعی، احترام به دیگران، راست گویی و صداقت، عدالت خواهی و رعایت انصاف، بخشش و عفو، قانون مداری و رعایت نظم، کمک به نیازمندان (انفاق و احسان)، حفظ حقوق دیگران، مسئولیت پذیری اجتماعی، احساس تعلق به امت اسلامی، امر به معروف و نهی از منکر بود. داده‌ها با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون و تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. نتایج نشان داد میزان توجه به آثار اجتماعی دین در سطح متوسط است. در پایه چهارم بیشترین تأکید بر شاخص‌های «احترام به والدین»، «همکاری و مشارکت اجتماعی»، «احترام به دیگران» و «قانون‌مداری» بیشترین حضور محتوایی را داشتند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که مفاهیم اجتماعی دین در کتاب‌ها تا حدودی بازتاب یافته‌اند، اما تمرکز نامتوازن بر برخی مؤلفه‌ها و کم‌توجهی به شاخص‌هایی مانند «مسئولیت‌پذیری» و «رعایت حقوق دیگران» نیازمند بازنگری و تعادل‌بخشی در محتوای آموزشی است. بر این اساس، تقویت شاخص‌های مغفول آثار اجتماعی دین می‌تواند نقش مؤثرتری در تربیت اجتماعی و شهروندی دانش‌آموزان ایفا کند.