همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

صفحه اصلی / اولین همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

کاوش تجربه زیسته دانش‌آموزان در مواجهه با مداخلات رفتارگرایانه برای کاهش رفتارهای اعتیادآور دیجیتال و تقویت مهارت‌های زندگی واقعی

نویسندگان :

رضا خنار¹ آتنا فدائی باشی²

1- دانشگاه آزاد بهشهر 2- دانشگاه آزاد بندر گز

کلمات کلیدی :

تجربه زیسته،پدیدارشناسی تفسیری،اعتیاد دیجیتال،مداخلات رفتارگرایانه،تحول هویتی

چکیده :

هدف: پژوهش حاضر با هدف کاوش عمیق تجربه زیسته دانش‌آموزان دوره متوسطه در مواجهه با مداخلات رفتارگرایانه طراحی‌شده برای کاهش رفتارهای اعتیادآور دیجیتال و تقویت مهارت‌های زندگی واقعی انجام شد. روش: مطالعه با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) و با مشارکت 12 دانش‌آموز (6 دختر و 6 پسر) 15 تا 18 ساله شهر بهشهر که حداقل 6 ماه در برنامه جامع «مهار دیجیتال و تقویت مهارت‌های زندگی واقعی» (شامل مدیریت تقویتی، قرارداد رفتاری، خاموش‌سازی و آموزش مهارت‌های ده‌گانه زندگی) حضور مستمر داشتند، اجرا شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق فردی (75–110 دقیقه)، دو گروه متمرکز تکمیلی، دفترچه خاطرات هفتگی و یادداشت‌های میدانی پژوهشگر گردآوری و با پروتکل استاندارد IPA تحلیل شد. یافته‌ها: پنج تم فرعی پدیدار شد: (1) دنیای دیجیتال به‌عنوان «اتاق امن همیشه روشن»، (2) مداخلات رفتارگرایانه به‌مثابه «تهاجم و قطع عضو»، (3) دوگانگی عاطفی شدید، (4) لحظات گسست و بیداری وجودی، و (5) بازسازی هویت واقعی از دل خاکستر هویت دیجیتال. تم اصلی کلی تجربه به صورت «از دست دادن دنیای امن به سوی ساختن دنیای واقعی: سفری پر از دوگانگی، مقاومت و باززایی هویت» تبیین شد. نتیجه‌گیری: مداخلات رفتارگرایانه سخت و طولانی‌مدت، علی‌رغم ایجاد درد و مقاومت اولیه شدید، می‌توانند بسترساز یکی از عمیق‌ترین تحولات هویتی دوران نوجوانی شوند و از خودمختاری کاذب دیجیتال به خودمختاری واقعی منجر گردند. یافته‌ها بر لزوم پذیرش دوگانگی عاطفی به‌عنوان بخش ضروری فرآیند تغییر و طراحی مداخلاتی تأکید دارند که علاوه بر کنترل رفتار، تجربه‌های زیستی معنادار واقعی را به‌طور همزمان فراهم کنند.