همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

صفحه اصلی / اولین همایش ملی مطالعات علوم تربیتی و رهبری آموزش در قرن 21

نظ ری ه بازتو لی د اجتما ع ی: تأ ثی ر فرهنگ و ایدئولوژ ی بر طرا ح ی برنام هه ا ی در س ی

نویسندگان :

فاطمه خطیری نامنی¹

1- دانشگاه آزاد واحد ساری

کلمات کلیدی :

آگاهی انتقادی

چکیده :

چکیده نظام آموزشی ب هعنوان یکی از ارکان بنیادین جامعه، تأثیر عمیقی بر شکلگیری ذهنیت، هویت اجتماعی، و نحوه مشارکت شهروندان در عرصه عمومی دارد. در ایران، این نظام طی ده ههای گذشته با چالشهای متعددی از جمله نابرابری ساختاری، تمرکز بیش از حد، فقدان رویکردهای انتقادی در برنامه درسی، و شکاف آشکار میان آموزش رسمی و تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه روب هرو بوده است. در این پژوهش تلاش شده تا با رویکردی تحلیلی و نظ ری ه بازتو لی د اجتما ع ی: تأ ثی ر فرهنگ و ایدئولوژ ی بر طرا ح ی برنام هه ا ی در س ی بررسی شو د . روش پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای متون نظری است. داد ههای اصلی تحقیق از طریق بررسی آثار کلاسیک و مفسران معتبر اندیشههای هگل و مارکس گردآوری شده و در کنار آن، تحلیل انتقادی نظام آموزشی ایران بر اساس اسناد رسمی، گزار شها و مطالعات پیشین صورت گرفته است. یافت ههای این مطالعه نشان م یدهد که اندیشه هگل با تأکید بر سیر دیالکتیکی خودآگاهی، نقش فرهنگ و تربیت عقلانی در شک لگیری ذهن انسانی را برجسته م یکند، در حالی که مارکس بر نقش نظامهای اقتصادی، سلطه ایدئولوژیک و تولید آگاهی طبقاتی در قالب نهاد آموزش تأکید دارد . تحلیل تطبیقی این دو دیدگاه بیانگر آن است که هر یک از این رویکردها م یتوانند به شیو های متفاوت اما مکمل، به فهم عمی قتر از کارکردها و کاست یهای نظام آموزشی ایران کمک کنند. از منظر هگل، آموزش باید فرآیندی باشد برای پرورش آگاهی تاریخی، عقلانیت اخلاقی، و مشارکت فعال در زندگی مدنی، در حال یکه از نگاه مارکسی، آموزش زمانی معنا م ییابد که ابزار رهایی از سلطه طبقاتی، نفی ایدئولوژ یهای بازتولیدگر، و آگاه یافزایی سیاسی و اجتماعی باش د . بر اساس این چارچوب نظری، پیشنهاد م یشود که نظام آموزشی کشور از وضعیت فعلی که اغلب بازتولیدگر و انضباطمحور است، فاصله گرفته و به سوی مدلی متحو لکننده، آگاه یمحور و آزادساز حرکت کند؛ مدلی که در آن دان شآموز و معلم نه ب هعنوان دریاف تکنندگان صرف دانش، بلکه ب هعنوان کنشگران فعال در فرآیند یادگیری، رشد انتقادی و تغییر اجتماعی در نظر گرفته شون د .